تبلیغات
رسول خوبی ها - سیره اقتصادی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم
 
قرآن کریم در سوره احزاب آیه 21، حضرت رسول اکرم (ص) را به عنوان الگویی نیکو معرفی می کند. رفتار و گفتار آن حضرت در ابعاد گوناگون آموزنده، قابل فهم و همت تازه است. در این مقاله مباحثی مرتبط با اقتصاد، چون اهمیت به کار و تلاش، تدبیر و میانه روی، پایبندی به قرارداد، قرض الحسنه، عفو و گذشت از بدهکار، انفاق، ترغیب به کار و کشاورزی، اشتغال زایی، فقرزدایی، مبارزه با اشرافی گری و امتیازخواهی، سنت وقف و ترویج ساده زیستی آن حضرت به اختصار بیان شده است.
سیره اقتصادی پیامبر اعظم (ص) می تواند موضوع یک پژوهش مفصل با ابعاد گوناگون قرار گیرد. منظور ما از سیره اقتصادی پیامبر اعظم (ص)، آن دسته از گفتار و کردار آن حضرت، یا تاییدات ایشان بر گفتار و کردار دیگران است که ارتباط مستقیم یا غیر مستقیم با موضوعات اقتصادی دارد و از جمله آنها، احکام فقهی است. در این نوشتار، برخی از این مباحث، به اختصار و به فراخور حجم مقاله، بیان گردیده است.
1- اهمیت دادن به کار و تلاش
وجود مبارک پیامبر اعظم (ص ) به کار و تلاش اقتصادی در جهت تامین معاش روزمره بسیار اهمیت می دادند و در کنار این رهنمود، که: (دوستی دنیا ریشه همه بدی هاست.)، می فرمودند: (الکاد علی عیاله کمجاهد« فی سبیل الله) یعنی کسی که با دسترنج خویش زندگی و معاش خود و عیالش را تامین کند، مانند رزمنده ای است که در راه خدا می جنگد.) و نیز: (طلب الحلال فریضه علی کل مسلم« و مسلمه«) به دست آوردن روزی حلال بر هر زن و مرد مسلمان واجب است. آن وجود مبارک خود از کودکی، مخالف بطالت و تنبلی و دائم در حال تلاش سازنده بود. در یکی از روزهایی که در کفالت حلیمه بود از او پرسید: برادرانم روزها کجا می روند؟ حلیمه گفت: گوسفندان را به چراگاه می برند. گفت: من هم از امروز با آنان خواهم بود.
در هفت سالگی ایشان را دیدند که خاک و کلوخ در دامن ریخته و در خانه سازی عبدالله بن جدعان کمک می کند. در طول زندگی او دیده نشد که روزی را به بیهودگی بگذراند. در مقام نیایش همیشه می فرمودند: خداوندا از بیکاری و تنبلی و زبونی به تو پناه می برم.
مدتی نیز به شبانی گوسفندان ابوطالب می پرداخت. در اولین سفر تجاری به همراه ابوطالب به شهر بصری رفت و رموز کار تجارت را در ضمن آن فرا گرفت. در کتاب های تاریخی آمده است که پیامبر مدتی از عمر خویش را به چوپانی گذراندند. این جمله را از ایشان نقل نموده اند که فرمود: (من مدتی گوسفندان اهل مکه را در سرزمین «قراریط» شبانی می کردم.

ابوطالب به دنبال انتخاب شغل مناسبی برای برادرزاده خود، به وی پیشنهاد کرد نزد «خدیجه بنت خویلد» بروند و با سرمایه  او تجارت کنند. حضرت با ایشان قرارداد مضاربه بست که در منافع کالا سهیم باشد. او مال التجاره را در شام به فروش رسانید و با سود فراوان بازگشت. از برخی کتاب های تاریخی استفاده می شود که در زمان پیامبری که فرصت تجارت و شبانی نبود، حضرت اکثر اوقات خود در خانه را به دوزندگی می گذرانده است .
به گواهی امام موسی کاظم (ع )، حضرت پیامبر(ص) با دست خودکار می کردند و از آن ارتزاق می نمودند. حسین بن علی بن حمزه از پدرش نقل می کند که امام کاظم (ع ) را دیدم که در زمین خود سخت کار می کردند و از تمام وجود ایشان عرق می ریخت. به او گفتم: فدایت شوم مردان کجایند؟ فرمود: علی، بدان کسانی کار می کردند که از من و پدر من برتر بوده اند! گفتم: چه کسانی؟ فرمود: رسول خدا (ص ) و امیر مو منان (ع) و تمام پدران من با دستان خود کار می کردند و تلاش کار، سیره پیامبران، جانشینان و همه صالحین است.
حضرت علی (ع) نیز به پیروی از رسول خدا (ص ) هرگاه از کار جهاد فارغ می گردید به تعلیم و آموزش و قضاوت بین مردم مشغول می شد و هرگاه از این کار نیز فارغ می گشت، در باغی که داشت، سرگرم کار می شد و در همه حال به یاد خدا و در حال ذکر بود.
در وسائل الشیعه آمده است که خداوند به حضرت داود وحی نمود که ای داود، اگر از بیت المال نگیری و از دسترنج خویش بخوری، بنده خوبی هستی! حضرت داود چهل روز گریه می کرد و بعد از آن برای معاش خود کار کرد و از بیت المال بی نیاز گردید.
پیامبر اعظم (ص ) بهترین کارها را کاری می دانست که با دست انجام پذیرد و از میان کسب ها بزازی و عطرفروشی را می ستود. او اهل حرف را می ستود و می فرمود: خداوند اهل حرفه امین را دوست دارد.
2- تدبیر و میانه روی
تدبیر به معنای عاقبت اندیشی و تفکر و حسابگری در کارها است. هرگاه کارها با تفکر و تدبیر همراه شود، موفقیت و پیشرفت را به دنبال خواهد داشت. به ویژه اگر میانه روی نیز سرلوحه کار قرار گیرد. علامه طباطبایی می گوید:
بی تردید زندگی انسان یک زندگی مبتنی بر تفکر بوده و بدون آن زندگی او سامان نمی یابد و هر چه فکر صحیح تر و تمام تر باشد زندگی بهتر و محکم تر خواهد بود.
از صفات حمیده حضرت، سکوت و اندیشیدن دائمی بود. او هیچ کاری را بدون تفکر انجام نمی داد. امام حسین (ع ) گوید از پدرم امیر مومنان در مورد سکوت آن حضرت سوال کردم. فرمود: سکوت حضرت به دلیل بردباری، دوراندیشی، اندازه قرار دادن و تفکر بود. مردی نزد رسول خدا(ص ) آمد و گفت: یا رسول الله مرا اندرزی ده. حضرت فرمود: اگر نصیحت کنم عمل می کنی؟ مرد جواب مثبت داد. (حضرت سه بار این سوال را تکرار کردند) آنگاه فرمود:
اذا انت هممت بامر« فتدبر عاقبته فان یک رشدا فامضه و ان یک غیا فانته عنه.
هرگاه تصمیم به انجام کاری داشتی در عاقبت کار بیندیش، پس اگر عاقبت آن رشد (پیشرفت) بود انجام بده و اگر عاقبتش ضلالت و گمراهی بود آن را رها کن.
همچنین حضرت چنین فرمود: دعای چند طایفه مستجاب نمی گردد: کسی که مال خود را بدون نوشته و شهود قرض دهد. کسی که تمامی مال خود را که خداوند به او داده در راه او انفاق کند و چیزی برای خود نگاه نداشته، به درگاه خداوند دعا کند که به من روزی بده. خداوند می گوید: مگر من به تو ثروت ندادم، چرا میانه روی نکرده و اسراف نمودی؟ همچنین مردی که به دنبال کسب و روزی نرود و بگوید: خداوندا به من روزی عنایت کن. خداوند گوید: بنده من! راه را بر تو نبستم و تو را سالم نمودم و زمین من هم واسع است چرا بیرون نمی روی و طلب روزی نمی کنی؟
در کلیه رفتار و اعمال حضرت رسول اکرم (ص)، میانه روی به چشم می خورد. امام علی (ع ) در وصف رفتار آن بزرگوار چنین فرمود:
او پیشوای پرهیزکاران و وسیله بینایی هدایت خواهان و... راه و رسم زندگی او میانه روی بود.
در همین رابطه، پیامبر(ص )، خود خطاب به مردم فرمود:
یا ایها الناس علیکم بالقصد علیکم بالقصد علیکم بالقصد.
مردم ، بر شما باد میانه روی ! بر شما باد میانه روی ! بر شما باد میانه روی !
تاکید فراوان روایات به شکل های گوناگون بر میانه روی نشانگر آن است که عدم رعایت این اصل مهم چه در مسائل عبادی و معنوی و چه در مسائل مادی و اقتصادی، موجب بروز مشکلات و ناراحتی ها خواهد گردید.
میانه روی، درخواست خدا از پیامبر(ص )
امام صادق (ع) فرمودند: کسی از پیامبر چیزی نمی خواست مگر آنکه آن حضرت می بخشید. یکبار زنی پسرش را خدمت حضرت فرستاده و گفت: (نزد پیامبر(ص) برو و از او چیزی بخواه. اگر فرمود چیزی نزد ما نیست، بگو پیراهنت را به من بده!) امام صادق فرمود: رسول خدا (ص) پیراهن خود را درآورد و به او داد. در این هنگام خداوند پیامبرش را به میانه روی سفارش نمود و این آیه را نازل نمود: که دست خود را بسته به گردن خویش میفکن (ترک انفاق و بخشش منما) و کاملا هم باز مگذار تا اینکه ملول و تهیدست گردی !
رعایت همین سیره از طرف امام صادق (ع ) نمونه جالبی است: صبیح بن ولید می گوید: بین مکه و مدینه، همراه امام صادق (ع ) بودم. گدایی آمد. امام به او چیزی دادند. همچنین به گدای دوم و سوم چیزی دادند، ولی در پاسخ گدای چهارم فرمود: خداوند تو را سیر فرماید. آن گاه به ما رو کرد و فرمود: چیزی با ما بود که به او بدهیم، ولی ترسیدم جزو یکی از آن سه دسته ای باشم که دعای آنان مستجاب نمی گردد.
3- پای بندی به قرارداد (معامله)
در روایات متعدد، پیامبر اکرم (ص) خود را (امین) معرفی کرده است. او به تمام معنا امین بود و میزان پای بندی حضرت به قرار و پیمان موجب شگفتی است. در تاریخ آمده که جوانی پیش از بعثت با پیامبر(ص) معامله ای کرد و مقداری از آن باقی ماند. با آن حضرت در مکانی قرار گذاشت، تا آن را تحویل دهد. اما قرار را فراموش کرد. پس از سه روز به خاطرش آمد. پس به آن محل رفت و مشاهده کرد که حضرت در آنجاست! حضرت به او فرمود: ((ای جوان مرا سخت، زحمت انداخته و در محظور قرار داده ای که سه روز در اینجا منتظر تو هستم! پیامبر اعظم (ص ) هیچ گاه در قول و قرارهای خود اعم از پیمان های اقتصادی یا اجتماعی و سیاسی خلاف قرار داد و پیمان خویش عمل نکرد. از امام صادق (ع ) روایت شده است که فرمود:
روزی پیامبر(ص ) با مردی قرار گذاشت که در کنار صخره ای در انتظار او بماند تا او برگردد. حرارت شدید آفتاب باعث رنج پیامبر در کنار آن صخره گردید. یاران گفتند: چه می شود اگر به سایه بروی؟ فرمود: میعادگاه ما همین نقطه است. در اینجا می مانم اگر نیاید خلف وعده از او سر زده است.
4- قرض الحسنه
سنت و سیره رسول خدا(ص ) قرض گرفتن و دادن و ادای قرض به وجهی نیکو بود. خود حضرت بارها در ایام زندگی با برکتش، قرض می گرفت و به وجی بهتر ادا می نمود:
کان(ص) یستقرض الدراهم الفسوله (ای الرزیله ) و یرد الجیاد.
حضرت درهم های معیوب را که قرض می گرفت هنگام بازپرداخت آنها  را صحیح و سالم ادا می نمود.
سائلی نزد رسول خدا(ص) آمد و خیری طلب نمود. حضرت فرمود: کسی هست که به ما قرض دهد؟ یکی از انصار گفت: نزد من هست. رسول اکرم(ص) فرمود: چهار وسق (حدودا معادل 6 کیلو) خرما به این سائل بده. چون خرما را به سائل داد، بعد از مدتی نزد حضرت آمد و قرض خود را طلب نمود. حضرت هشت وسق خرما به این مرد داد. آن مرد انصاری گفت یا رسول الله (ص ) من چهار وسق داده بودم. فرمود: چهار وسق دیگر را ما به تو بخشیدیم.
از عامربن عبدالله چهل هزار درهم قرض گرفت وقتی مالی به مدینه رسید. او را خواست و فرمود: (مال خود را بگیر، خداوند به مالت برکت دهد. پاداش قرض کردن وفا کردن است.)
5- انفاق
پیامبر اعظم (ص) نمونه سخاوت و انفاق بود. هیچ نیازمندی را رد نمی کرد و اگر چیزی نداشت با سخن لطیف و خوش، دل او را شاد می نمود. هیچ گاه از او چیزی درخواست نشد که حضرت در جواب به آن (نه) بگوید. اگر مشغول نماز بود و کسی پهلوی او می نشست نماز خود را کوتاه می کرد و به سوی او برمی گشت که آیا حاجتی داری؟
اگر چیزی هم برای بخشش نداشت وعده بخشش می داد.
مردی نزد او آمد و چیزی خواست، فرمود: (اکنون چیزی موجود نیست هر چه خواهی برعهده من خریداری کن وقتی مالی رسید ادا می کنم.) عمر گفت: یا رسول الله خداوند تو را به آنچه توانایی نداری مکلف نساخته است! پیامبر گفتار عمر را مکروه دانست. سپس یکی از انصار گفت: یا رسول الله هر چه خواهی ببخش که از جانب صاحب عرش کمبودی نخواهی داشت! پیامبر تبسم نمود و فرمود: به چنین رفتاری فرمان داده شده ام.
در انفاق، اهمیت و اولویت را به نزدیکان می داد. ابوطلحه باغی داشت که گاهی پیامبر برای تفرج به آنجا می رفت و از آب چاه آن می نوشید. گفت: یا رسول الله (ص) آن را در هر راهی می دانی انفاق کن. فرمود: این مالی سودآور است. از تو قبول کردم و به خودت بازگردانیدم که به نزدیکان خود تصدق کنی.
آن حضرت از سوال و تکدی نهی می فرمود و می گفت: هر کس آن قدر مال داشته باشد که محتاج نباشد و سوال کند، آتش جهنم را برای خود زیاد کرده است.
و فرمود هر کس فقیر نباشد و گدایی کند، همانا اخگر آتش (جهنم ) را جویده است.
6- وقف
سیره رسول اعظم (ص )، وقف اموال خود به منظور رسیدگی به ایتام، در راه ماندگان و فقیران و... بوده است. مردی از یهودیان به نام مخیریق که در جنگ احد مسلمان شده بود، همراه سپاه اسلام در جنگ با مشرکان شرکت داشت. وی در جمع مردم وصیت کرد: (کشته شوم، هفت قطعه از باغ های من از آن رسول خدا(ص) باشد.) بعد از شهادت او باغها در سال سوم هجری به ملک پیامبر(ص) درآمد. تا سال هفتم هجری کارگران رسول خدا(ص ) آن باغ ها را اداره می کردند تا اینکه در همان سال باغ ها را بنی هاشم و اولاد او وقف نمودند. در مدارک و مصادر تاریخی، از زمین های دیگری به نام صدقات رسول خدا(ص) نام برده شده است. از جمله زمینی که حضرت برای صدقه به ابن السبیل قرار داد. در قبا، نخلستانی بوده به نام (بویره ) که از صدقات رسول خدا(ص) بوده و وقف بر فقیران و بینوایان بوده است. همچنین نقل شده که پیامبر(ص) در خیبر موقوفه هایی داشته که از عواید و منافع آنها، به میهمانان خود انفاق می کرده است.  بخاری صاحب یکی از صحاح سته گوید: (نوشته یا نوشته هایی در دست علی (ع) بوده که وقف های پیامبر(ص) در آن نوشته شده بود.)
این مطلب دلالت دارد که رسول خدا(ص) دارای موقوفات فراوانی بوده است. رسول خدا(ص) بر هر نیکی و حسنه ای سبقت می جست و وقف که یکی از سنت های حسنه و صدقه جاریه محسوب می شود. مورد تشویق و ترغیب آن حضرت بوده است. امام صادق (ع ) فرمودند:
هیچ پاداشی انسان را بعد از مرگ تعقیب نمی کند مگر در سه مورد: صدقه ای که در زمان حیات بدهد; این صدقه پس از مرگش تا روز قیامت به عنوان صدقه موقوفه جریان پیدا کند. یا سنتی نیکو بنیان نهد که خود به آن عمل کرده دیگران نیز عمل کنند یا فرزندی که برای او طلب مغفرت نماید.
نویسنده :عبدالحسین برهانیان

منبع: فصلنامه حصون



نوع مطلب : متفرقه، زندگی نامه، 
برچسب ها : کار و تلاش، سیره اقتصادی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم،
لینک های مرتبط :
دوشنبه 27 شهریور 1396 05:27 ق.ظ
I really like your blog.. very nice colors & theme. Did you make this website yourself or did you hire someone to do it for you?
Plz respond as I'm looking to construct my own blog
and would like to find out where u got this from.

kudos
سه شنبه 17 مرداد 1396 11:59 ق.ظ
Wow, this article is pleasant, my younger sister is analyzing these kinds
of things, so I am going to tell her.
یکشنبه 15 مرداد 1396 04:27 ب.ظ
I think the admin of this web page is really working hard in favor of his web page, since here every information is quality based stuff.
یکشنبه 15 مرداد 1396 02:29 ق.ظ
Thank you for the auspicious writeup. It in fact was a
amusement account it. Look advanced to far added agreeable from you!

However, how can we communicate?
جمعه 6 مرداد 1396 11:47 ب.ظ
It's very simple to find out any topic on net as compared to books, as I found this article at this website.
پنجشنبه 24 فروردین 1396 06:33 ق.ظ
Way cool! Some extremely valid points! I appreciate you penning this article and the rest
of the site is very good.
سه شنبه 22 فروردین 1396 05:14 ق.ظ
It's actually a nice and helpful piece of info.
I'm satisfied that you just shared this helpful info with us.
Please keep us informed like this. Thank you for sharing.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی